شب آخرین 4شنبه سال یا همان 4شنبه سوری یکی از جشنهای باستانی ایرانی است که در آن ایرانیان باستان آتش بر پا میکردند و بدور آتش به ثنا و شادی میپرداختند. این جشن بی خطر امروزه به جشن ترقه ها و آتشهایی مبدل شده است که عاقبت آن را در بسیاری از تصاویر تلویزیونی و یا پلاکاردهای مربوط به این روز میتوان دید. صحنه هائی دلخراش از سوختگیهای صورت تا قطع اندام که تصور این حوادث برای خود و یا عزیزانمان را نمیتوانیم تصور کنیم. بسیاری از عوارض و عاقبت این افراد قابل تصور نیست. مرگ بسیاری از این افراد و یا خانه نشین شدن آنها را نمیتوان به تصویر کشید. از طرف دیگر والدین و خواهران و برادران این افراد را میتوان تصور کرد که چگونه میتوانند عزیزان خود را با صدمات جبران ناپذیز بدنی و روحی نظاره گر باشند.

بیش از 90 درصد سوختگیها قابل پیشگیری است پس میتوان گفت که فرد سوخته قربانی بی احتیاطی است. از ابتدای اسفند اغلب تیمهای امدادی مانند پلیس، آتش نشانی و اورژانس اقدامات پیشگیرانه را آغاز کرده اند.

سوختگی بمانند دیگر حوادث غالبآ بچه ها تا سنین  جوانی را گرفتار میکند. در سنین کمتر از 8 سال عمدتأ علت سوختگی مایعات داغ است درحالیکه در سنین بالاتر شعله علت اصلی است. اما در 4شنبه سوری علت از شعله و حرارت فراتر رفته و شاهد آسیبهائی از نوع برخورد ترکش ترقه ها و انفجارهائی هستیم که مجروحین آن بیشتر مشابه با محروحین حملات نظامی هستند!

درجه بندی سوختگی

سوختگی به نسبت عمق درگیری دسته بندی میشود.

سوختگی درجه 1 خود را با پوست قرمز و دردناک نشان میدهد. نمونه معروف آن آفتاب سوختگی است. در این نوع بهبودی بدون عارضه است.

سوختگی درجه 2 با بروزل تاول دردناک و گاهی در حد درگیری مو و ریشه آن همراه است.

سوختگی درجه 3 با درگیری در تمام لایه های پوست همراه است. پوست ظاهری چرم مانند پیدا میکند. برخلاف درجات قبلی بدلیل آسیب به اعصاب پوست این نوع از سوختگی فاقد درد است.

سوختگی درجه 4 با درگیری بافتهای زیرین پوست همچون چربی، عضله و استخوان همراه است.

اما علاوه بر این عمق میتوان سوختگیها را بر اساس علت مولد نیز دسته بندی نمود.

سوختگیهای ناشی از مایعات داغ

مایعات داغ شامل هر مایعی از آب گرفته تا قیر را شامل میشود. این نوع سوختگی عمومأ در اطفال رخ میدهد. زمانیکه بخش دارای سوختگی دارای پوشش(لباس) است پوشش مایع را در خود نگه میدارد و باعث بروز سوختگی بیشتر میشود. درجه حرارت در کنار زمان تماس میزان سوختگی را رقم میزند. مثلأ آب 70 درجه بمدت 1 دقیقه ایجاد سوختگی میکند که آب 60 درجه برای بروز چنین سوختگی نیاز به 3 دقیقه زمان است.

قیر دارای دمائی بیش از 200 درجه است اما زمانیکه برروی زمین یا سقف خانه قرار میگیرد دمای اولیه خود را از دست میدهد. اگر قیر برروی پوست بچسبد از کندن آن با فشار باید خودداری نمود چون میتواند پوست را با وسعت بالائی جدا نموده و آسیبی فراتر از حد سوختگی ایجاد کند. برای جدا کردن قیر باید از موادی همچون روغن آفتابگردان و یا پمادهای حاوی پترولیوم استفاده کرد. این مواد آرام قیر را از محل اتصالش به پوست جدا میکنند. عمومأ قیر در 1مرحله جدا نمیشود و نیاز به پانسمان متوالی از این مواد تا پاکسازی کامل میباشد.

سوختگی ناشی از شعله

هر نوع شعله ای مولد این نوع از سوختگی است. زمانیکه لباس بواسطه شعله دچار حریق میشود  باعث سوختگی پوست بشکل شدید و با درجات بالا میگردد.

سوختگی ناشی از انفجار

سوختگی ناشی از قوس الکتریکی، بنزین و انواع انفجارات در شب 4شنبه سوری در این دسته قرار دارند. زمانیکه علت سوختگی قوس الکتریکی و بنزین میباشد پوست دچار سوختگی در تمام لایه ها میشود. در این نوع سوختگی باید به راههای هوائی دقت کافی داشت.

در نوع قوس الکتریکی حرارت بالا در زمان کوتاه ایجاد سوختگی شدید میکند. اگر فرد در معرض قوس الکتریکی لباسش جنبه حفاظتی دارد بشرط آنکه دچار حریق نگردد.

سوختگی تماسی

تماس با اجسام داغ مثل شیشه، ذغال، پلاستیک و فلزات از این نوع میباشد. اجسام موجود در ترقه ها که ازجنس سنگریزه و گاهی شیشه هستند پس از انفجار بمانند ترکش پرتاب شده و وارد پوست میشوند. اگرچه وسعت سوختگی در این نوع سوختگی کم است اما عمق نفوذ زیاد است.

اما در برخورد با مورد سوختگی چه باید کرد؟

اولین اقدام دور کردن فرد از محل خطر است. باید توجه کنید که بمنظور دور کردن مصدوم از محل خطر خودتان دچار سانحه نشوید. اگر امکان انداد با توجه به خطرات موجود نیست باید سریعأ به 125(آتشنشانی) اطلاع داده شود. لباسهای درحال سوختن یا آلوده به مواد را باید خارج کرد. بیاد داشته باشید پوست بافتی محافظتی است که از هدر رفتن حرارت از بدن نقش دارد بنابراین بیمار دچار سوختگی را با پتو یا هر وسیله گرم کننده محافظت نمائید.

تماس با اورژانس 115 در اولین فرصت پس از خروج مصدوم و حفاظت از سوختگی بیشتر  ضروری است.

 بدلیل خطر مسمومیت همزمان با مونوکسید کربن(گازگرفتگی) یا تماس با دود باید بیمار را از نظر راه هوائی و تنفس مورد بررسی و مراقبت قرار داد. اگر اکسیژن در دسترس میباشد برای بیمار تعبیه شود. در غیر اینصورت بیمار را در هوای آزاد قرار داد. بیمارانی که دارای خشونت صدا، خلط سیاه، سوختگی موهای بینی هستند مشکوک به درگیری راههای هوائی بوده و نیازمند مراقبتهای خاص میباشند.

برای انتقال بیماران بدلیل احتمال پرتاب شدن بدنبال انفجار باید مراقبت از ستون فقرات و بالاخص گردن بعمل بیاید.

به بیمار چیزی ندهید که بخورد. چند ساعتی لازم است که بیمار را ناشتا نگه داشت.

اگر امکان دارد باید لباسهای تنگ و زیورآلات را از محل سوختگی درآورد. تورم در محل سوختگی از یک سو و فشار ناشی از لباس و زیورآلات از سوی دیگر باعث میشود تا خونرسانی به اندام مختل گردد.

اگر اندام دچار سوختگی در بخشی از اندامها شده است که کمتر از 10 درصد سطح بدن را تشکیل میدهد میتوان بخش سوخته را درون آب غوطه ور نمود.این اقدام میتواند از تورم بیشتر کاسته و تا حدودی درد را کاهش بدهد.

برروی زخمهای بیمار پماد نمالید. درمان سرپائی زخم با پمادهای سوختگی نه تنها مفید نمیباشد که گاهی میزان عفونت را افزایش میدهد.

اما چه بیمارانی را باید به مرکز سوختگی انتقال داد؟

-         سوختگی درگیرکننده اندام فوقانی و تحتانی از ناحیه مچ به پائین، صورت، چشم یا گوش، درگیری در بین دو پا

-         سوختگی  با قیر

-         سوختگی همراه با استنشاق دود یا آسیبهای دیگر(مثل پرتاب شدن یا سقوط)

-         سوختگی با برق با ولتاژ بالا

-         سوختگی در زنان باردار

-         سوختگی در افراد با بیماریهای جدی زمینه ای مانند مشکلات قلبی یا دیابت

پس از ترخیص از بیمارستان محل سوختگی دارای دارای پانسمان است. درصورتیکه پانسمان دچار چسبندگی شده است آنرا دستکاری نکرده و به پزشک مراجعه کنید چه بسا نیازی به کندن پانسمان نبوده و یا نیاز به روشی خاص برای جداسازی باشد.

اگر محل سوختگی در تماس با نور است بمدت 6ماه از کرم ضد آفتاب استفاده کنید.

امید که شب آخرین 4شنبه امسال بیمارستانهای سوختگی کشور آماری از افراد آسیب دیده نداشته باشند.