استامینوفن
22 خرداد روزنامه فرهنگ آشتی ستون داروشناسی
استامینوفن از داروهای رایج در اطفال و بالغین میباشد کهبا اثر بر مرکز تب در مغز باعث کاهش تب میگردد. از طرفی این دارو باعث کاهش درد نیز میگردد. این دارو اثراتی مشابه با آسپیرین دارد با این تفاوت که اثر ضد التهابی نداشته لذا در بیماریهای التهابی همچون روماتیسم قلبی درمانی نمیباشد.
استامینوفن به خوبی از طریق خوراکی جذب میشود اما جذب آن از طریق مقعد متغییر میباشد. دارو در کبد دچار تغییر و دگرگونی شده و از راه ادرار دفع میگردد. استامینوفن براحتی وارد بدن جنین میگردد اما میزان اندکی از آن در شیر ترشح میگردد. در مجموع در دوران بارداری و شیردهی دارویی امن به حساب می آید.
عوارض:استامینوفن عوارض چندان شایعی ندارد.از عوارضی که خطرناک بوده و باید به آن دقت داشت، نارسایی کبدی و مسمومیت کبدی است که عمدتأ در با مقادیر بالای دارو رخ میدهد.
استامینوفن را نباید در بیمارانی که حساسیت به این دارو دارند استفاده کرد. بمانند دیگر موارد حساسیت بیمار سابقه ای از بروز کهیر، قرمزی، طپش قلب و مشکل در تنفس را بدنبال مصرف دارو عنوان میکند. در افرادی که حساسیت شدید یا عدم تحمل به ساخارین، شکر، تارتازین و الکل دارند استفاده از استامینوفن قدغن است. این دارو را در افرادی که الکلی بوده، بیماریهای کلیوی یا کبدی مزمن مثل هپاتیت دارند باید با احتیاط استفاده کرد.
تداخلات داروئی:داروهائی همچون فنی توئین و کاربامازپین زمانیکه همزمان با استامینوفن استفاده میشوند احتمال آسیب کبدی ناشی از استامینوفن را افزایش داده درحالیکه اثرات داروئی استامینوفن را کاهش میدهند.
مصرف همزمان آسپیرین، ایبوبروفن، پیروکسیکام، ایندومتاسین، دیکلوفناک با استامینوفن خطر بروز نارسائی کلیه را بهمراه دارند. این خطر زمانیکه فرد برروی مصرف طولانی مدت و یا در معرض مسمومیت با مقادیر بالای دارو قرار دارد افزایش می یابد.
مسمومیت با استامینوفن را باید در هر نوع مسمومیت داروئی مد نظر داشت و اقدامات تشخیصی مانند فرستادن سطح خونی دارو را انجام داد. مسمومیت با استامینوفن را میتوان به 2دسته تقسیم کرد، دسته اول مسمومیت حاد است که بطور قراردادی به مصرف یکباره استامینوفن در کمتر از 4h اطلاق میگردد . دسته دوّم مسمومیت مزمن است که شامل مواردی همچون مصرف دوزهای بالای حد درمانی بصورت اتفاقی و تکرار شونده یا مصرف عمدی امّا در مدت بیش از 4h اطلاق میگردد.
در بیماری که تاریخچه ای از مصرف حاد میدهد میتوان با سنجش سطح سرمی و یا میزان مصرف استامینوفن خطر بروز مسمومیت را برآورد کرد. اگر بیمار میزانی بیش از150 میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن از استامینوفن را بصورت یکباره مصرف کرده باشد مستعد مسمومیت حاد است. اگر 4 ساعت پس از مصرف تا 24 ساعت بعد بتوان سطح خونی استامینوفن را مورد سنجش قرار داد،میتوان امکان بروز مسمومیت را فهمید و درمان بموقع را شروع کرد.
در صورت شک به مسمومیت با استامینوفن باید بیمار را سریعأ به اولین اورژانس در دسترس و ترجیحأ دارای بخش مسمومیت رساند. اقدام خاصی در ارتباط با بیمار مسموم با استامینوفن وجود ندارد که بر رساندن بیمار اولویت داشته باشد. علاوه بر میزان استامینوفن خورده شده اگر دارویی دیگر نیز همزمان مصرف شده است لازم به اطلاع به پزشک میباشد بنابر این تمام داروهای در دسترس و مشکوک به مصرف را همراه خود به اورژانس ببرید.
نکات لازم جهت بیماران: این دارو را نباید در سنین کمتر از 3سال و برای مدت بیش از 5 روز در کودکان بدون نظر پزشک استفاده کرد. در بیماران بالغ برای رفع درد بیش از 10 روز و برای کنترل تب بیش از 3 روز نیاز به دستور پزشک دارد و نباید سرخود مورد مصرف طولانی قرار گیرد.