خفگی(ورود جسم خارجی در مسیر هوایی)

کودک 4 ساله ای را مادرش سراسیمه به اورژانس انتقال داد. کودک سیاه شده و هیچ واکنشی نداشت. مادر از علت بروز حادثه خبر نداشته و فقط عنوان میکرد که کودک در اتاقش مشغول بازی با اسباب بازیهایش بوده که مادر برای سرکشی میرود و متوجه میشود کودکش برروی زمین افتاده است. سریعأ اقدامات احیاء برای بیمار شروع شد. تنفسی که به بیمار داده میشد باعث اتساع قفسه سینه نمیشد. با بررسی اولیه چیزی در دهان و یا حنجره بیمار دیده نشد. تا آماده شدن وسایل سریعأ ماساژ برای بیمار شروع شد. پس از چند ماساژ حرکت هوا بدرون قفسه سینه دیده شد. سریعأ دهان مورد کاوش قرار گرفت. جسم مدور و رنگارنگی در دهان دیده شد که سریعأ خارج شد. پس از این شرایط کودک بهتر شد. با اقدامات درمانی انجام شده کودک قلب و تنفس پیدا کرد واز خطر مرگ حتمی رهایی یافت. این کودک بدلیل مطلع شدن سریع مادرو انتقال سریع به بیمارستان که در نزدیکی محل زندگی آنها بوده، جان سالم بدر برد. اما اگر این شرایط مهیا نبود چه عاقبتی در انتظار این کودک بود... فلج مغزی بدلیل نرسیدن اکسیژن یا مرگ؟ چه اقداماتی از بروز این عواقب جلوگیری میکند؟

مرگ ناشی از انسداد راه هوایی بواسطه جسم خارجی پدیده ای ناشایع است اما از دسته علل مرگی است که میتوان پیشگیری کرده و قابل درمان است بشرط آنکه فرد حادثه دیده دارای همراهی باشد که بتواند اقدامات اولیه را جهت رفع انسداد انجام بدهد.

انسداد در بالغین عمومأ ناشی از گیرکردن غذا میباشد درحالیکه در اطفال و شیرخواران میتواند هم از غذا و هم در حین بازی با اسباب و وسایلی باشد که کودک بداخل دهان میکند. سکه و باتری دگمه ای از موارد شایع هستند.

تشخیص بیماری گاهی دشوار است مخصوصأ زمانیکه از چگونگی و شروع حادثه اطلاعی در دست نباشد. در مواردی که فرد مصدوم در موقع بروز حادثه همراهی ندارد گاهی تشخیص دشوار شده و بسته به شرایط بیمار تشخیصهای افتراقی فراوانی برای بیمار مطرح میگردد. اگر بیمار بدنبال بسته شدن راههای هوایی دچار کمبود اکسیژن گردد ممکن دچار تشنج، افت هوشیاری و یا سختی در تنفس گردد که با بسیاری از شرایط دیگر تداخل بالینی دارد. بسیاری از بیماران با افراد مبتلا به سکته مغزی، قلبی و یا سنکوپ و تشنجی اشتباه میشوند.

در ابتدا که جسم خارجی بدرون مجاری هوایی وارد میشود ایجاد سرفه میکند. سرفه مکانیسم دفاعی بدن برای دفع ماده خارجی از مجاری هوایی است. تا زمانیکه سرفه ها دارای قدرت و شدت کافیست نباید در این واکنش ذاتی بدن تداخل نمود بلعکس تنها باید بیمار را به سرفه بیشتر و تلاش برای بیرون دادن عامل انسداد تشویق کرد. در صورتیکه این واکنش توانایی خروج را نداشته و یا با گذشت زمان شدت انسداد بیشتر گردد که در اینصورت علائم فرد تغییر میکند و بسمت عدم توانایی صحبت کردن، سرفه بیصدا، تنفس صدادار بفرم خر خر کردن، سیاه شدن لبها و صورت، از دست رفتن هوشیاری پیش میرود. با بروز این علائم ونشانه ها باید اقدامات درمانی آغاز گردد.

برای رفع انسداد در موارد شدید باید در اولین اقدام سریعأ اورژانس پیش بیمارستانی را مطلع کرد. اگر از توانایی خود نسبت به رفع انسداد در موارد شدید شک دارید بهتر است در همان مراحل ابتدایی انسداد اقدام به تماس با 115 نمایید.

برای رفع انسداد 3 روش وجود دارد که هر کدام دارای مزایا و محدودیتهایی هستند.

1)    ضربه به پشت که از روشهای مرسوم است و اغلب افراد بمجرد بروز سرفه اقدام به این عمل میکنند که تا شدید شدن علائم لازم به این اقدام نبوده و نباید در واکنشهای طبیعی فرد مصدوم تداخل ایجاد کرد. این روش بالاخص در سنین کمتر از 1 سالگی بخوبی قابل استفاده است.

2)    فشار بر شکم که میتوان با بغل کردن بیمار از پشت سر اقدام به انجام چنین کاری کرد. در این روش ازپشت بیمار را بغل کرده درحالیکه یک دست خود را مشت کرده و دست دیگر را برای حمایت برروی آن قرارمیگیرید. فشار توسط دست مشت کرده و در زیر جناغ وارد میشود. این روش بنام مانور هملیخ شناخته میشود.

روش فشار بر شکم در شیرخواران  کمتر از 1سال بدلیل خطر بروز آسیب شکمی ممنوع است.

هر بیماری که توسط روش فشار بر شکم تحت درمان قرار میگیرد، با وجود رفع انسداد، باید به مرکز درمانی برای بررسی آسیب شکمی انتقال داده شود .

3)    فشار بر قفسه سینه برای افرادی توصیه میشود که برروش شکمی انسداد در آنها رفع نشده و یا بدلیل چاقی و یا بارداری امکان ایجاد فشار بر شکم در آنها وجود ندارد.

بهترین اقدام در بین روشهای فوق انجام روش فشار بر شکم است.

اگر در هر زمان بیمار دچار افت هوشیاری شد لازم است احیاء بمانند دیگر بیماران دریافت کند. در حین احیاء هر زمان که احساس کردید راه هوایی باز شده است باید بدنبال عامل انسداد بگردید. برای اینکار باید با انگشت و با دید مستقیم جسم خارجی را بیرون برانید.

 استفاده از انگشت بدون دید مستقیم میتواند جسم خارجی را از مکانی که هست در وضعیت بدتری قرار دهی و نباید مورد استفاده قرار گیرد.

با رعایت این نکات امکان نجات جان بیماران تا رسیدن اورژانس افزایش می یابد و گاهی نیاز به اقدامات دیگر و انتقال بیمار به بیمارستان نیست.