"احیاء قلبی - ریوی"

ضرورت احیاء قلبی – تنفسی

احیاء بیماران از جمله مهارتهایی است که در کشور ما بصورت همگانی درنیامده است و تنها به  افرادی که بیشتر در معرض بروز این شرایط  هستند همچون پزشکان و پرستاران و پرسنل اورژانسها آموزش داده میشوند. گروه هدف دیگری که مورد توجه قرار گرفته اند افرادی هستند که امکان دسترسی سریع  به اورژانس پیش بیمارستانی(115) و بیمارستان را ندارند. این گروه شامل پرسنل پرواز و کشتیرانی میباشند. نکته مهم در این آموزشها تکرار و انجام تمرینات دوره ای بمنظور از دست رفتن استرس افراد آموزش دیده در شرایط استراری است.

احیاء برای هر فردی که هوشیار نبوده و با صدا کردن و تکان دادن قابل بیدار کردن نمی باشد انجام میگیرد. در صورتیکه این اقدامات توسط اولین فرد برخورد کننده با فرد نیازمند انجام گردد احتمال موفقیت عملیات احیاء و بازگشت بیمار بشدت افزایش می یابد. هر دقیقه که از زمان افت هوشیاری بیمار میگذرد و احیاء برایش شروع نمیگردد شانس موفقیت 7-10 درصد کاهش می یابد. برآورد انجام شده در اغلب کشورهای دنیا برای رسیدن اورژانس پیش بیمارستانی یا همان 115 حدود 7-8 دقیقه میباشد. اگر شلوغی موجود در کلان شهرها و تردد دشوار آمبولانسها در بسیاری از ساعات شلوغی را در نظر گرفت میتوان انتظار زمانهایی طولانی تر را داشت. اگر در شرایط بسیار ایده آل نگاه کرد با کسر 7درصد در موفقیت احیاء به ازای هر دقیقه تاخیر و در نظر داشتن تاخیر 7 دقیقه ای، که در کشورهای پیشرفته ای که ازدحامی بسیار کمتر از تهران و کلان شهرهای ما دارند، به 49 درصد کاهش در امکان موفقیت در بازگشت بیمار به زندگی  دست می یابیم!  درواقع نیمی از افرادی که نیازمند احیاء هستند درصورتیکه آمبوانس و پرسنل ورزیده برای احیاء در آن باشند و در مدت 7 دقیقه بر بالین بیمار حاضر شوند خواهند مرد!

با در نظر گرفتن این محاسبات به ارزش لازم برای آموزش همگانی میرسیم. آموزشی که نیازمند همکاری وسایل ارتباط جمعی بالاخص تلویزیون میباشد. سازمانهایی همچون هلال احمر اقدام به آموزشهایی میکند. اما واقعیت اینست که آنقدر این آموزشها ضروری است و آنقدر زمانهایی که نیاز به انجام احیاء ضروری است شایع بوده که بنظر میرسد برای افزایش ارتقاء سطح سلامت نیازمند آموزش در سطح وسیع تری باشیم.

علاوه بر آموزش احیاء در سطح وسیع نیاز به استفاده از دستگاههای شوک در سیر درمانی بیماران میباشد. بسیاری از بیماران نیازمند احیاء در واقع نیاز به شوک دارند و مهمتر اینکه هر چه سریعتر باید شوک داده شود. دادن شوک نیاز به مهارت لازم جهت تعیین زمان مناسب و میزان لازم شوک دارد؛ اما چندین سالی است که دستگاهایی در بازار آمده اند که میتوانند بصورت اتوماتیک ریتم قلب بیمار را تشخیص داده و در صورت نیاز شوک بدهند. این دستگاهای هوشمند به بیمار متصل شده و با تشخیص نیاز به شوک اقدام به شوک میکنند. این دستگاهای اتوماتیک(AED) مخصوصأ برای بیماران با سابقه قلبی مناسب هستند. باید به همراهان بیماران آموزش داد تا از این وسایل در شرایط لازم برای بیمار خود استفاده کنند. استفاده همزمان این دستگاه بهمراه انجام عملیات احیاء قلبی تنفسی میتواند میزان بازگشت بیماران را بسیار بالا ببرد.

احیاء قلبی ریوی در بالغین

گاهی در محل کار، خیابان و یا خانه با فردی روبرو میشویم که بدون تحرک در گوشه ای افتاده است. می باید کاری برای  وی انجام دهیم اما نمیدانیم از کجا شروع کنیم. مانند هر مصدومی اولین گام اطمینان از امنیت خود و برقراری امنیت بیمار میباشد. بفرض فرد مورد نظر در کنار ساختمانی افتاده که در شرف ریزش است. ابتدا مواظب خود باشید که آوار بر سر شما نریزد. سپس سعی کنید که با کمک خود، دیگران و سرویسهای امداد(آتشنشانی) فرد را از محل دور کنید.

پس از اطمینان از امنیت محل باید مابین بیهوش بودن و خواب بودن تفریق قائل شوید. برای اینکار به آرامی  به شانه بیمار زده و از جملاتی جهت برقراری ارتباط استفاده میکنید. مثلأ بپرسید: " صدای منو میشنوید؟" و یا " حالتون خوبه؟"اگر بیمار تغییری در واکنش به صدای شما نشان بدهد بمعنای وجود حیات در بیمار است (بیمار خواب است و یا در اثر حادثه ای هوشیاریش کاهش یافته). در غیراینصورت بیمار نیازمند احیاء میباشد.

تا این مرحله با فردی روبرو شده اید که هوشیار نیست. بنابراین سریعأ اقدام به درخواست کمک کنید. اگر کسی در نزدیکی شما میباشد از او بخواهید که به اورژانس پیش بیمارستانی(115) اطلاع دهد و سریعأ برای کمک بسوی شما بازگردد.

در اینجا هم بمانند بیماران حادثه دیده باید بسراغ راه هوایی و تنفس رفت. با نزدیک کردن گوش به دهان بیمار هم میتوانید صدای نفس کشیدن و هم جریان هوا را برروی پوست خود حس کنید. اگر به قفسه سینه بیمار نگاه کنید ممکن است حرکت آنرا ببینید. اگر متوجه تلاش تنفسی در بیمار نشدید سریعأ 2 نفس دهان به دهان و یا دهان به بینی به بیمار بدهید. اگر قفسه سینه بیمار حرکتی نداشت بمعنای انسداد راه هوایی است. باید با مانور راه هوایی را باز نمود.

پس از2 تنفس باید سریعأ ماساژ را شروع کرد. ماساژ با تعداد 100 ماساژ در دقیقه برروی در 1/3 تحتانی استخوان جناغ انجام میشود.  در مقابل هر 30 ماساژ 2 تنفس بدهید. برای جلوگیری از خستگی و بهینه بودن احیاء هر 2 دقیقه فرد ماساژ دهنده تعویض گردد.

بسیاری از افراد تمایلی به دادن تنفس مصنوعی نیستند و از احتمال آلودگی با ترشحات بیمار و ابتلا به بیماری می هراسند. اما حقیقت اینست که احتمال انتقال بیماری در شرایط تنفس مصنوعی بسیار بسیار کم میباشد که قابل چشم پوشی است. با اینحال اگر تمایلی به دادن تنفس به بیمار نیستید حدااقل ماساژ را با سرعت 100بار در دقیقه ادامه دهید.

اگر توانایی بررسی نبض بیمار را دارید میتوانید هر 2 دقیقه با جابجایی افراد ماساژ دهنده نبض بیمار را بررسی کنید.  اگر نبض بیمار برگردد احیاء متوقف میشود. بهترین نبض برای بررسی، نبض گردن است. اصل در احیاء بر این است که اگر توانائی چک نبض را ندارید و یا در بود یا نبود نبض شک دارید احیاء را ادامه دهید.

تعداد محدودی از بیماران با وجود برگشت عملکرد قلب، تنفس ندارند. در این بیماران تنها دادن نفس مصنوعی کفایت میکند تعداد تنفس به میزان 10 تا 12 بار در دقیقه کفایت میکند.

اقدامات فوق تا رسیدن امدادگران پیش بیمارستانی(115)  و یا رساندن بیمار به بیمارستان باید ادامه یابد.

احیاء قلبی ریوی در کودکان

هفته قبل از احیاءقلبیریویدربالغین صحبت کردیم. این هفته بسراغ کودکان میرویم که  تا سنین دبستان را شامل میگردد.

گاهی در خیابان و یا خانه با کودکی روبرو میشویم که بدون تحرک در گوشه ای افتاده است. می باید کاری برای  وی انجام دهیم اما نمیدانیم از کجا شروع کنیم. در ابتدا از امنیت خود و کودک مطمئن شوید. اگر امکان بروز خطر برای شما و کودک وجود دارد سریعأ کودک را از محل دور کنید.

پس از اطمینان از امنیت محل باید مابین بیهوش بودن و خواب بودن تفریق قائل شوید. برای اینکار به آرامی  به شانه طفل  زده و از جملاتی جهت برقراری ارتباط استفاده میکنید. بهتر جمله در کودکان نامبردن اسم آنهاست. مثلأ بگویید: "محمد جان، خوبی؟"  اگر کودک واکنشی   و یا تغییری در واکنش به صدای شما نشان بدهد بمعنای وجود حیات در وی میباشد. مثلأ خوابیده و یا از هوش رفته ولیکن حداقل دارای قلب و تنفس میباشد. در غیراینصورت کودک نیازمند احیاء میباشد.

تا این مرحله با کودکی روبرو شده اید که هوشیار نیست. بنابراین سریعأ اقدام به درخواست کمک کنید. اگر کسی در نزدیکی شما میباشد از او بخواهید که به اورژانس پیش بیمارستانی(115) اطلاع دهد. اگر تنها هستید برخلاف بزرگسالان ابتدا 2 نفس به کودک داده و برای 2 دقیقه اقدام به ماساژ قلبی  و تنفس همزمان کنید و سپس برای اطلاع به اورژانس کودک را ترک کنید. اگر کودک وزن کمی دارد میتوانید وی را نیز همراه خود انتقال دهید.

 پس از اطلاع به اورژانس نزد کودک آمده و عملیات احیاء را ادامه دهید. با نزدیک کردن گوش به دهان بیمار هم میتوانید صدای نفس کشیدن و هم جریان هوا را برروی پوست خود حس کنید. اگر به قفسه سینه بیمار نگاه کنید ممکن است حرکت آنرا ببینید. اگر متوجه تلاش تنفسی در بیمار نشدید سریعأ 2 نفس دهان به دهان و یا دهان به بینی به بیمار بدهید. اگر قفسه سینه بیمار حرکتی نداشت بمعنای انسداد راه هوایی است. باید با مانور راه هوایی را باز نمود.

پس از2 تنفس باید سریعأ ماساژ را شروع کرد. ماساژ با تعداد 100 ماساژ در دقیقه برروی در 1/3 تحتانی استخوان جناغ انجام میشود.  در مقابل هر 30 ماساژ 2 تنفس بدهید. برای جلوگیری از خستگی و بهینه بودن احیاء هر 2 دقیقه فرد ماساژ دهنده تعویض گردد.  اگر تمایلی به دادن تنفس به کودک نیستید حدااقل ماساژ را با سرعت 100بار در دقیقه ادامه دهید.

اگر توانایی بررسی نبض کودک را دارید میتوانید هر 2 دقیقه با جابجایی افراد ماساژ دهنده نبض بیمار را بررسی کنید.  اگر نبض بیمار برگردد احیاء متوقف میشود. بهترین نبض برای بررسی، نبض گردن است. اصل در احیاء بر این است که اگر توانائی چک نبض را ندارید و یا در بود یا نبود نبض شک دارید احیاء را ادامه دهید.

تعداد محدودی از بیماران با وجود برگشت عملکرد قلب، تنفس ندارند. در این بیماران تنها دادن نفس مصنوعی کفایت میکند تعداد تنفس به میزان 12 تا 20 بار در دقیقه کفایت میکند.

اقدامات فوق تا رسیدن امدادگران پیش بیمارستانی(115)  و یا رساندن بیمار به بیمارستان باید ادامه یابد.

شرایط خاص در عملیات احیاء قلبی تنفسی

میتوان گفت که برای هر فردی که هوشیار نیست و با صدا کردن و تکان دادن واکنشی نشان نمیدهد باید اقدام به احیاء کرد. یک اصل را بیاد داشته باشید که عملیات احیاء را باید شروع کنید تا زمانیکه بدلیل شواهد  نیازی به ادامه نباشد(شواهد دال بر مرگ بیمار) و یا رسیدن افرادی مجرب تر که ادامه عملیات به آنها واگذار شود.

زمان توقف احیاء مشخص نبوده و با توجه به شرایط بیمار و نظر پزشک مسئول میتوان عملیات را قطع کرد. بنابراین ما بعنوان فردی که بر بالین بیمار میرسیم باید عملیات را شروع کنیم برآورد نیاز یا عدم نیاز به ادامه عملیات را به پزشکی که در بیمارستان مستقر است و وسایل تشخیصی در دست دارد واگذار کنیم.

تعدادی از بیماران نیاز به شروع  احیاء ندارند؛ در واقع این افراد مرده اند و احیاء در آنها ارزشی ندارد. نمونه آن افرادی هستند که دچار جمود نعشی شده اند که نشان از مرگ در ساعات پیش میشود. افرادی که دچار تجزیه و تعفن شده اند بدلیل آنکه روزها از مرگشان گذشته است احیاء در آنها ارزشی ندارد. جمع شدن خون در بخشهای تحتانی بدن، جائی که در تماس با زمین است که بشکل خونمردگی است از دیگر نشانه های مرگ است.

 از طرف دیگر تعدادی از بیماران با اینکه با انجام احیاء تغییری در وضع آنها رخ نمیدهد با اینحال نمیتوان گفت که مرده اند. بیماران مسموم با داروها از این دسته اند. اگر فردی دچار مسمومیت با داروئی گردد باید احیاء را آنقدر ادامه داد تا پادزهر دارو و دیگر اقدامات لازم به بیمار برسد. بیان مرگ در این افراد بسیار دشوار بوده و گاهی ساعتها عملیات احیاء طول میکشد و بیمار باز میگردد. افرادی که دچار کاهش شدید دمای بدن شده اند از دیگر مصدومانی هستند که نمیتوان براحتی عملیات احیاء را در آنها متوقف کرد. افراد با کاهش دمای بدن باید گرم شوند تا بتوان در مورد قابلیت حیاتشان نظر داد. بسیاری از داروهائی که در افراد با دمای طبیعی میتوان استفاده کرد در این افراد تا افزایش بهینه در دمای بدنشان قابل استفاده نیست.

حضور همراهان بیمار در اتاق احیاء در بیمارستانها موردی است که هنوز بر آن توافق نیست. دیدن عملیات احیاء توسط همراهان تحمل مرگ و از دست رفتن عزیزشان را افزایش میدهد و بهتر میتوانند با مرگ بیمار کنار بیایند. از طرفی همراهان در اتاق احیاء با بیقراری خود و اشغال فضای موجود میتوانند در انجام احیاء تداخل ایجاد کنند. بسیاری از همراهان کنترل خود را از دست داده و بطرف بیمار میروند و قبل از رسیدن مرگ حتمی بیمار به ابراز فراغ و گریه میپردازند. تعدادی از افراد با دیدن شرایط وخیم بیمار ممکن است از هوش رفته و بزمین افتاده و باعث شوند که بجای تمرکز تیم احیاء و پزشکان  برروی یکنفر مجبور به انجام درمان و صرف نیروی تیم احیاء بر 2 نفر گردد. درصورتیکه پزشک مسئول تیم احیاء با درنظر گرفتن فضاء و موقعیت زمانی و مکانی اجازه حضور همراهان را بدهد، بهتر است که نزدیکترین افراد بیمار با داشتن همراه در اتاق احیاء حضور پیدا کنند.