مسمومیت با اتیلن گلیکول

کلیات: مسمومیت با الکل یکی از مسمومیت‌هایی است که متاسفانه روز به روز رو به افزایش است. الکل واژه‌ای کلی است و نشان از ماده‌ای خاص ندارد. اگر بخواهیم دقیق‌تر صحبت کنیم باید از نوع الکل نام ببریم. الکل‌هایی که عمدتأ ایجاد مسمومیت می‌کنند اتانول، متانول و اتیلن گلیکول هستند. هفته‌های قبل از اتانول و متانول صحبت شد. این هفته به معرفی اتیلن گلیکول یا همان ضد‌ یخ پرداخته می‌شود. این ماده در ضد یخ، نگهدارنده ها و به عنوان جانشین گلیسیرین  به کار می رود، همچنین در مواد بهداشتی، براق کننده‌ها و ضد عفونی کننده‌ها کاربرد دارد. مایعی بی رنگ، بدون بو و با مزه شیرین است.

مسمومیت آن از طریق خوراکی است. جذب از طریق پوست سالم جزئی است. به سرعت ازدستگاه گوارش جذب می شود و در مدت 1 تا 4 ساعت سطح آن در خون به حداکثر میزان ممکنه می‌رسد. اتیلن گلیکول در کبد و کلیه به ترکیباتی سمی  تبدیل شده که به  نوبه خود موجب آسیب به ریه‌ها، قلب و کلیه‌ها  می‌شود. در انتها از راه کلیه تمامی ترکیبات دفع می‌شوند.

علائم بالینی: مسمومیت اتیلن گلیکول اغلب سه مرحله بالینی مجزا را ایجاد می­کند که شدت و روند هرکدام از این مراحل، به مقدار مصرف شده وابسته است.

مرحله اول: این مرحله با تضعیف سیستم عصبی بیمار آغاز شده و معمولاً در مدت 1 تا 2 ساعت بعد از مصرف بروز می‌کند. بیماری که از اتیلن گلیکول استفاده کرده است، دچار حالت مستی، اختلال کلام و عدم تعادل شده ولی بوی اتانول در هوای تنفسی وی استشمام نمی­شود. توهم، تشنج، رفتن به حال کوما و مرگ ممکن است دراین مرحله به وقوع بپیوندد.

مرحله دوم: این مرحله که بعد از 12 تا 24 ساعت از مصرف اتیلن گلیکول ایجاد می­شود، موجب درگیری قلب و ریه می‌شود. تپش قلب، تندی تنفس و افزایش فشارخون شایعترین علایم در این مرحله است.

مرحله سوم: این مرحله که بعد از 24 ساعت تا 72 ساعت از مصرف اتیلن گلیکول ایجاد می­شود، با آسیب کلیوی مشخص می­شود. علایم اولیه شامل درد پهلو بوده که به سمت نارسایی کلیوی پیش می‌رود. بیشتر بیماران پس از انجام درمان مناسب، بدون آسیب کلیوی بهبود می­یابند.

اغلب با دیدن فردی که حالت مستی دارد ولیکن بوی مخصوص الکل(اتانول) نمی‌دهد باید به این مسمومیت شک کرد.

برخورد با فرد مسموم: هر فرد مشکوک به مصرف را باید به اورژانس رساند. بنابراین اولین اقدام تماس با اورژانس پیش بیمارستانی(115) است. عدم وجود مهار در فرد مسموم عاملی برای آسیب به دیگران است که باید احتیاط لازم را بعمل آورد. بدلیل افت در هوشیاری باید بیمار را بر یک پهلو خواباند تا در صورت بروز استفراغ مواد غذایی وارد مجاری هوایی نشود.

یکی از نکات جالب برای درمان مسمومیت با اتیلن گلیکول، تجویز اتانول است. در این روش به واسطه تداخل مابین اتانول و اتیلن گلیکول، در تغییر و دگرگونی اتیلن گلیکول در کبد تغییراتی ایجاد می‌شود که از بروز اثرات سمی ممانعت بعمل می‌آورد. در واقع افرادی که مصرف اتانول و اتیلن گلیکول همزمان دارند خطر آسیب کلیوی کاهش یافته است. اگر فردی اتیلن گلیکول به تنهایی مصرف کرده باشد شرایط به شدت وخیم‌تر خواهد بود.

بسیاری از بیماران به منظور رفع مسمومیت نیازمند دیالیز اورژانسی می‌شوند.