مسمومیت غذایی

ستون فوریتهای پزشکی در روزنامه جام جم

سفر به شهرهای دور و نزدیک و به اجبار یا اختیار، خوردن غذا در رستورانهای بین راهی، بردن غذا با خود با وجود نبود امکانات لازم برای نگهداری، همه و همه دست به دست هم می دهند تا در این ایام شاهد موارد افزاینده مسمومیت غذایی باشیم. افراد مسموم اغلب علائمی همچون اسهال و استفراغ را تجربه می کنند اما علائم همیشه  اینگونه نیست. مسمومیت غذایی بدلیل مصرف همزمان چندین نفر از یه ماده غذایی بصورت همه گیر بروز می کند که این نیز یکی از نشانه های تشخیصی است.

مسمومیت با مواد غذایی  میتواند بطرق مختلفی رخ بدهد. گاهی عامل بیماریزا  در غذا رشد کرده، تولید سم میکند و این سم است که مولد علائم می شود. گاهی نیز خود عامل بیماریزا وارد دستگاه گوارش شده و درون بدن اقدام به تولید سم می کنند. آسیبهای شایع ناشی از تولید سم در بیرون از بدن شروع زودرسی داشته و برای درمان نیازی به مصرف آنتی بیوتیک نبوده و تنها درمان علامتی و جایگزینی مایع از دست رفته کفایت می کند. اشکال متنوع این نوع از مسمومیت بدین قرار است:

-         اگر برنج نیمه پخته را  در هوای اتاق برای مدتی نگه داریم، محیط مناسبی برای رشد عوامل سم زا و بروز مسمومیت ایجاد میگردد. این نوع از مسمومیت خود را با استفراغ در ظرف 2-4 ساعت از مصرف غذا نشان میدهد. گرم کردن غذا تاثیری در از بین رفتن سم ندارد؛ بنابراین برنج را خوب پخته وبرای نگهداری از یخچال استفاده کنید.

-         سس مایونز، سالاد سیب زمینی، کیک و شیرینی، تخم مرغ از غذاهایی هستند که در اثر نگهداری در هوای اتاق مستعد آلودگی هستند. سم ایجاد شده در این نوع غذاها اثری بر طعم و بو و ظاهر غذا نداشته بنابراین براحتی قابل شناسایی نیست. علائم قبل از 6 ساعت از مصرف بروز کرده و شامل اسهال، استفراغ، درد شکمی و اُغ زدن می باشد.

-         گوشت و محصولات گوشتی نیز ایجاد مسمومیت میکنند. در این نوع از مسمومیت اگر بروز علائم در طی 6 ساعت ابتدایی باشد با علائمی همچون  اسهال، استفراغ، درد شکمی و اُغ زدن است و اگر پس از 6 ساعت بروز کند با اسهال و گاهی استفراغ همراه است.

-         سبزیجات  در صورت ایجاد مسمومیت مولد علائم در طی 6- 24 ساعت پس از مصرف بوده و در ظرف 36 ساعت بهبود می یابند. بیماران از اسهال و گاهی استفراغ همزمان شکایت دارند.

-         گاهی ماهی مصرفی آلوده به نوعی عامل بیماریزا میباشد که برروی بدن ماهی اقدام به تولید سم می کند. سم ایجاد شده در بدن باعث آزاد شده موادی می شود که علائم حساسیت در فرد مسموم می کند. علائم شامل خشکی دهان و احساس مزه تلخ یا فلفلی، قرمز شدن صورت، قرمزی چشمها، اسهال، تهوع و استفراغ بوده که در ظرف 1ساعت از مصرف بروز کرده و در طی 6ساعت بهبود می یابد. بسیاری از افراد مسموم علائم را به حساسیت به ماهی نسبت داده درحالیکه ارتباطی نداشته و در صورت آلوده نبودن ماهی این علائم بروز نمی کند.

نوع دیگر آسیبها شروع دیرس تری داشته و برای درمان  گاهی نیاز به مصرف آنتی بیوتیک می باشد. اشکال متنوع این نوع از مسمومیت بدین قرار است:

-         غذاهای دریایی بالاخص صدف خام می تواند مولد اسهال شدیدی بنام وبا یا شبه وبا باشد. عمومأ در فصل گرم سال شیوع دارد. این نوع مسمومیت بدلیل اسهال شدید و آب فراوان که از طریق مدفوع از دست می رود گاهی بیمار را تا سر حد مرگ میرساند. پزشکان باید با مشاهده موارد وبا مراکز بهداشتی  را در جریان گذاشته تا برای پیشگیری و درمان اقدامات لازم را بعمل بیاورند. پس از 1-2 روز از مصرف علائم شروع شده و بسته عامل مولد میتواند علائم از 1 روز تا 1 هفته بطول انجامد. علائم شامل اسهال غیر خونی،تب، درد شکمی، تهوع و استفراغ میباشد. در این نوع از اسهال علاوه بر جایگزینی مایع از دست رفته باید از آنتی بیوتیک برای ریشه کن کردن عامل مولد استفاده کرد.

تمام افراد مبتلا به ایدز، بیماران سرطانی یا تحت درمان برای سرطان، بیماریهای مزمن همچون نارسایی کبد یا کلیه باید از مصرف صدف خام اجتناب کنند. مرگ در اثر مصرف محصولات غذایی مولد این نوع مسمومیت در این افراد با مرگ در نیمی از بیماران همراه است.

-         اسهال مسافران که عمومأ ناشی از آب یا غذای آلوده است  در افرادی رخ میدهد که از آب یا غذاهای غیر بهداشتی در طی مسافرت استفاده میکنند. استفاده از آب در شکل بسته بندی شده همچون آب معدنی میزان این نوع از مسمومیت را کاهش داده است. استفاده از رستورانهای مجاز و بهداشتی و سرکشی مسئولین بهداشتی به این محلها میتواند عامل مهمی در کاهش مسمومیت باشد. بیماران دچار اسهال مشابه وبا (غیرخونی) ولیکن باشدت کمترهستند. درمان با جایگزینی آب از دست رفته آغاز می شود. در صورت درخواست آزمایش مدفوع و رویت عامل مولد در آزمایش، استفاده از آنتی بیوتیک مفید است.

نکته مهم در حین برخورد با بیمار دچار علائم اسهال و استفراغ در نظر گرفتن چند نکته اساسی است. اگر اسهال خونی است بیمار باید به پزشک مراجعه کند. اسهال خونی یک مسمومیت غذایی ساده نیست و باید تحت بررسی و درمان مناسب با آنتی بیوتیک قرار گیرد.

نکته دوم وجود تب است. اگر بیمار تب دارد باید سریعأ توسط پزشک ویزیت شود.

نکته سوم بروز اسهال در افراد مسن(بیش از 65 سال) و افراد با اختلال در سیستم ایمنی(بیماران سرطانی یا مبتلایان به ایدز) است که در این دسته از بیماران نیز انتقال بیماران به اورژانس ضروری است.

نکته چهارم عدم استفاده خودسرانه از داروهای ضد اسهال و آنتی بیوتیک است. استفاده از داروهای ضد اسهال در مواردی که عامل بیماریزا در درون دستگاه گوارش مستقر است می تواند دفع عامل بیماریزا را بتاخیر انداخته و به شدت بیماری بیفزاید.