* اسید هیدروفلوریک (Hydrofluoric):
اسید هیدروفلوریک، اسید ضعیفی با PKa در حدود 3.8 میباشد که در صنایع برای طراحی روی شیشه، پاک کردن فلزات، مراحل پروسه نفت به کار میرود. این ماده در فرآوردههای خانگی مانند پاک کننده کروم و برطرف کننده رنگ (فلزات) مورد استفاده دارد. علی رغم اینکه، این ماده، اسید ضعیفی است، دارای قدرت زیاد برای ایجاد ناخوشی و مرگ و میر میباشد. مکانیسم اثر آن به جای نکروز انعقادی، یون آزاد فلور آن با کلسیم و منیزیم ترکیب شده و به مرگ سلولی منتهی میگردد. بیشتر آسیبها به اندام های انتهایی مربوط میشود. آسیب شدید موجب هیپوکلسیمی، هیپومنیزیمی، هیپرکالمی، اسیدوز و دیس ریتمی بطنی می شود.
اسید هیدروفلوریک میتواند از طریق ریوی، پوستی و چشمی آسیب برساند. در اغلب موارد مرگ ناشی از این ماده درمان کافی بروز کند. شدت آسیب میتواند به غلظت و مدت تماس برمیگردد. تنفس HF نادر بوده و در صنایع رخ میدهد. تماس با HF 70 درصد میتواند ادم ریوی و مرگ در ظرف 2 ساعت بدهد هر چند گاهی پنومونیت و دیسترس تنفسی بالغین رخ میدهد و برای ماهها علایم برقرار می ماند. پنومونیت ناشی از HF میتواند شدید بوده و نیازمند تهویه مکانیکی باشد.
تماس چشمی با وجود اینکه ناشی از تماس اسید هیدروفلوریک با چشم است اما دارای شدت بالایی بوده و نیازمند شستشو فراوان است. در تماس چشمی خطر بروز جذب سیستمیک وجود دارد.
تماس پوستی شایعترین راه آسیبی است. محلولهای0.6-12 درصد HF در دسترس عموم میباشد که برای زدودن زنگار و یا تمیز کردن محصولات آلومینیومی استفاده میگردد. مشخصه پوستی آسیب HF بروز تخریب بافتی پیشرونده است. درد ممکن است سریعأ و یا با تاخیر بروز کند اما در صورت عدم درمان میتواند برای روزها درد پایدار بماند. در محل تماس ظاهر انعقادی زمختی بروز میکند. اگر درمان صورت نگیرد سوختگی میتواند بسمت بروز ضایعه ای با ظاهری سفید که دارای وزیکولهایی برروی آن است بدل گردد. اسکار ممکن است تشکیل شود. در انگشتان HF تمایل به بافت زیر ناخن داشته و در موارد سوختگیهای درمان نشده بسمت سوختگی تمام ضخامت و حتی از دست رفتن انگشتان منجر میگردد.
در مسمومیت پوستی که بین 2.5-22 درصد از سطح بدن درگیر شده است، فیبریلاسیون بطنی و مرگ گزارش شده است. خطر مرگ با غلظتهای بالا حتی زمانیکه در صد سوختگی در حد2.5% بوده نیز دیده شده است.
درمان اولیه: درمان آسیبهای خفیف اسیدهیدرفلوریک شامل شستشو سراسری مناطق آلوده با آب بمدت 15 تا 30 دقیقه انجام است. اغلب تماسهای پوستی با محلولهای رقیق شده HF بخوبی به شستشو فوری پاسخ میدهد. رفع سمیت زمانیکه نمک کلسیم غیرمحلول شکل گیرد انجام پذیرفته است. درد شدیدی یا هر دردی که پس از شستشو باقی بماند نشان از سوختگی شدید دارد که نیازمند سمیت زدایی است.
تمام تاولها باید برداشته شود؛ بافتهای نکروزه ممکن است یونهای فلورید را در خود جای داده باشد.
در ادامه میتوان موضع درگیر را در خمیر گلوکونات کلسیم (Calcium gluconate) یا ژل گلوکونات کلسیم 2.5% یا محلول کلرید بنزالکونیوم (benzalkonium chloride) قرار داد. اگر این داروها در دسترس نیست میتوان از مخلوط کردن3.5gr گلوکونات کلسیم با 150mL لوبریکانت محلول در آب مثل ژل K-Y استفاده کرد. این مخلوط را باید با پوششی همچون دستکش لاتکس بدون پودر به دور دست بیمار گذاشت. این درمان برای سوختگیهای سطحی خفیف کاربرد دارد.
درمانهای تزریقی:
زیرپوستی: درمان های مؤثر دیگر شامل تزریق داخل درمی گلوکونات کلسیم 5% به میزان یا سولفات منیزیم یا مخلوطی از گلوکونات کلسیم 5% و نرمال سالین 0.9%به نسبت مساوی ، در اطراف ضایعه استفاده بُرد. این روش برای سوختگیهای دردناک و عمقی استفاده میگردد. بیمارانی که با این روش درمان میگردند باید در بیمارستان بستری شده و تحت مشاوره مسمومیت قرار گیرند. این روش با مشکلات و عوارضی همراه است که بهمین دلیل روش تزریق داخل شریانی برای اکثر موارد پذیرفته شد:
1) در موارد درگیری انگشتان بدلیل درد شدید در حین تجویز لازم است بی حسی منطقه ای برای بیمار انجام شود.
2) برداشتن بستر ناخن در موارد درگیری بافت زیر ناخن، لازم است.
3) اگر میزان تزریق زیاد باشد اختلال در خونرسانی ایجاد میگردد؛ علاوه بر این کلسیم میتواند اثرات سمی مستقیم ایجاد کند.
داخل شریانی: برای درمان آسیبهای دیستال اندام فوقانی، از انفوزیون داخل شریانی گلوکونات کلسیم استفاده میگردد. برای تزریق شریانی را که در نزدیکی محل است را کاتتراسیون میکنند. در این موارد، توصیه میشود که از 10 میلی لیتر گلوکونات کلسیم ده درصد که در 40 تا 50 میلی لیتر نرمال سالین رقیق شدهاند در مدت 4 ساعت و یا تا بهبودی درد استفاده کرد. اگر بیش از 6 ساعت گذشته باشد نمیتوان از نکروز بافتی جلوگیری کرد؛ با اینحال درد در طی 24 ساعت از تماس بهبود می یابد. معایب این روش قیمت بالای آن بهمراه عوارضی همچون اسپاسم یا ترومبوز شریانی است. اسپاسم و ترومبوز شریانی عامل از دست رفتن بخش عمده ای از پوست خواهد شد. به علت خطر نکروز پوستی ناشی از نشت کردن، نباید از کلرید کلسیم استفاده کرد.
درمان سیستمیک: HF به کلسیم و منیزیوم بسختی می چسبد. مشخصات سیستمیک مسمومیت با فلورید حداقل بخشی از آن به هیپوکلسمی برگشته و شامل دردشکم، فاسیکولاسیون عضلانی، تهوع، تشنج، دیس ریتمی بطنی و کلاپس قلبی- عروقی میگردد. تجمع یون فلورید میتواند اثرات سمی بر اعصاب و قلب داشته باشد.
بیمارانی که در معرض میزان قابل توجهی از HF قرار گرفته اند باید بستری شده و بمدت 24 تا 48 ساعت از نظر آریتمی های قلبی مانیتورینگ شوند. هیپوکلسمی را با تجویز گلوکونات کلسیم 10% وریدی درمان میکنند؛ هر چند میتوان از کلرید کلسیم نیز استفاده کرد. برای تجویز کلیرید کلسیم نیاز به رگ مرکزی میباشد.
مسمومیت خوراکی با اسید هیدروفلوریک دارای میزان مرگ و میر بالایی است. در این موارد، گذاردن NG و لاواژ معدی با نرمال سالین توصیه میشود. در مسمومیت خوراکی اسید هیدروفلوریک، کلسیم یا منیزیم خوراکی را باید با دوز برابر تجویز کرد ولی زمانی که مقدار مصرف اسید هیدروفلوریک مشخص نیست، ml300 نمکهای کلسیم یا سیترات منیزیم باید تجویز کرد.
@نکته: در برخورد با هر مسمومیت شدید، باید به دقت به پایش همودینامیک اقدام گردد و سطح کلسیم و منیزیم سرم را باید به طور صحیح اندازه گیری شود.
@نکته: ممکن است به تجویز وریدی مقدار زیادی از کلسیم یا منیزم نیاز پیدا شود.