مسمومیت با آب آشامیدنی

(مضرات نیترات در آب)

منتشر در روزنامه جام جم در تاریخ 29 تیرماه

مدتی بود که صحبت از آلوده بودن آب تهران در محافل علمی و سیاسی کشور بر زبانها افتاده بود تا اینکه وزیر محترم بهداشت به وجود آلودگی در آب مناطقی از تهران اذعان کرد. هشدار وزیر بهداشت درحالی عنوان می شود که آب شهر تهران همیشه بعنوان یکی از  بهترین آبها در سطح کشور مطرح بوده است. اما آلودگی آب تهران از چه منشائی است و آیا این مسئله مشکلی جدید است؟

آب تهران بدلیل مشکل فاضلاب آن دچار مشکلاتی است که از قدیم بوده و طی بررسی های انجام شده میزان نیترات موجود در آن را بیش از حد استاندارد برآورد کرده اند. اما این نیترات چیست؟

نیترات از ترکیباتی که در تمام آبها وجود داشته و حتی بعنوان ترکیبی میکروب کش در صنعت استفاده می شود. نیتراتها در صنعت آبکاری، قلمزنی و ریخته گری فلزات ، و در کشاورزی در ساخت کودهای شیمیایی بکار میروند. باکتریهای درون دستگاه گوارش که بعنوان ساکنین دائمی آن می باشند نیترات را به نیتریت بدل کرده که عامل اکسید کننده قوی می باشد. در واقع هم نیترات و هم نیتریت میتواند آسیب رسان باشد. نیترات چه آسیبی به بدن می رساند؟

گلبولهای قرمز حاوی پروتئینی هستند بنام "هموگلوبین" که دارای 4 مولکول آهن است. آهن موجود در این پروتئین دارای ظرفیت 2 می باشند. زمانیکه نیترات و نیتریت با این آهنها تماس پیدا می کند آنها را به آهن سه ظرفیتی بدل می کند که توانایی خود را برای انتقال اکسیژن از دست داده و بنام "مت هموگلوبین" نامیده میشود. در حالت عادی افراد دارای 1-2 درصد "مت هموگلوبین" هستند. در اثر تماس با آب آلوده به نیترات درصد این نوع از هموگلوبین غیرطبیعی افزایش یافته و با افزایش آن علائمی برای فرد ایجاد می شود.

تشکیل "مت هموگلوبین" میتواند در هر سنی رخ دهد ولیکن بدلیل آنکه مکانیسم کاهش و مقابله با آن در سنین نوزادی و در جنین در اواخر دوران بارداری تکامل نیافته است بنابراین این محدوده ها بیشتر در معرض آسیب هستند؛ بهمین دلیل سبزیجات حاوی نیتروژن همچون اسفناج یا آب چاه که محتوی سطح بالایی از نیترات باشد نباید در این افراد استفاده گردد. همچنین در مادران باردار بدلیل خطر موجود برای جنین باید از مصرف آب یا غذاهای حاوی نیترات بالا باید اجتناب کرد.

در افرادی که کم خونی ندارند سطوح "مت هموگلوبین" کمتر از 20 درصد ایجاد سیاهی در لب و زبان میکند با اینحال معمولأ بیماران بی علامت هستند. سطوح بیش از 20 درصد با سردرد، اضطراب، تنگی نفس و افزایش در ضربان قلب همراه است. با سطوح 40-50 درصد علائم مغزی مانند گیجی و خواب آلودگی و بهم خوردن وضیعت اسید و باز خون بروز می کند. در سطوح بالای 70 درصد حالت کوما، تشنج، افت فشارخون، ضربان آهنگ غیرطبیعی قلب و مرگ رخ می دهد.

باید در تمام بیمارانی که دچار سیاهی لبها و زبان می شوند به این مسمومیت شک کرد. تجویز اکسیژن سیاهی لبها و زبان را بهبود نمی دهد که نکته ای متمایز کننده در این مسمومیت از افرادی است که کمبود اکسیژن دارند. خون بیماران دارای رنگ قهوه ای شکلاتی است که زمانیکه با خون فردی طبیعی قیاس شود بخوبی قابل تشخیص است.

افراد با شک به این مسمومیت را باید به اورژانس رساند تا درمان مناسب برای آنها سریعأ شروع گردد.