چند سالیست که تخصصی بنام طب اورژانس در اورژانسهای کشور به چشم میخورد. این رشته در دنیا قدمت چند دهه ای دارد اما در ایران بیش از چند سالی نیست که اولین گروه از فارغ التحصیلان آن وارد سیستم درمانی شده اند.

براستی کاربرد این رشته چیست؟ آیا واقعأ نیازی به این رشته در کشور ما میباشد و یا بدلیل تداخل با دیگر رشته های تخصصی عامل سردرگمی بیشتر بیماران شده است؟

شاید بهتر باشد بجای توصیف عملکرد این رشته در قالب وظایف از چند مثال کاربردی استفاده شود و پس از آشنایی مختصر توضیحاتی پیرامون آن ذکر شود.

فرض کنید فردی با مشکل سرگیجه به اورژانس مراجعه میکند. سرگیجه میتواند ناشی از تغییر در فشارخون، تغییر در آهنگ ضربان قلب، اختلالات گوش، مشکلات مغزی میباشد، و برای بررسی هر یک از این احتمالات نیاز به متخصصین مختلفی از جمله داخلی، قلب، گوش و حلق وبینی، مغز و اعصاب میباشد.

از طرفی سرگیجه میتواند ناشی از مسمومیت با بعضی از داروها، مواد شیمیایی و برخی سموم هم باشد که البته هنوز هیچ گروهی تخصصی در ایران دایه ی بی چون و چرای مسمومیت نیست. با این اوصاف نشانه ای اینچنین رایج که هرکدام از ما درطی عمرمان با آن درخورد داشته ایم نیازمند ویزیت در سرویسهای تخصصی گوناگون است!

حال اگر این بیمار به اورژانس مراجعه کند چه کسی باید اولین نفری باشد که بیمار را ویزیت میکند؟ و اگر ویزیت اول موردی نداشت تعیین ویزیت تخصصی بعد و الویت در ویزیتهای بعدی تخصصی با کیست؟ و در زمانیکه بیمار توسط تمام متخصصین ویزیت شد(بشرط آنکه هیچ گروهی از قلم نیفتاده باشد) بیمار کدام دستور دارویی را مصرف نماید؟ آیا این تصمیم بعهده ی بیمار است و یا باید دستورات تمام متخصصین یکجا اجرا گردد؟ اگر در داروهای تجویزی تضاد یا تداخلی وجود داشته باشد شناسایی این موارد بعهده ی کدام متخصص است؟ اینجاست که بیمار نیازمند تخصصی است که مسئولیت او را در اورژانس بعهده بگیرد و این مسئولیت برعهده متخصصین طب اورژانس است.

از دیگر توانایی متخصصین طب اورژانس رفع آسیبها، علائم و مشکلات بیماران در سیر اورژانسی بیماری آنها میباشد. این توانایی منجر  به کاهش نیاز حضور 24 ساعته ی دیگر متخصصین است.

در مثال فوق بررسی مشکلات فشار خون، ضربان آهنگ قلب براحتی توسط متخصصین طب اورژانس قابل بررسی است. اورژانسهای گوش نیز از آموزشهایی است که متخصصصین این رشته توانایی بررسی  آن را دارند. برای رد مشکلات مغزی نیاز به معاینه عصبی و انجام سی تی اسکن از مغز میباشد که مطالعه و ارزیابی سی تی اسکن نیز از مهارتهای این گروه است. درصورتیکه هریک از موارد فوق طبیعی باشد حضور فوری متخصص مربوطه رفع میگردد. بنابراین متخصصین طب اورژانس علاوه بر نظارت بر شرایط بیمار در طی حضور در اورژانس توانایی درمان موارد اورژانسی بیمار و یا شناسایی علت یا علل اصلی مولد علائم بیمار را نیز دارد که این توانایی ها، هم رسیدگی به بیمار و هم شرایط بستری یا ترخیص بیمار را تسریع نماید. ازطرفی با ویزیت اولیه متخصصین طب اورژانس نیاز به حضور فوری بسیاری از متخصصین برای موارد غیراورژانسی رفع میگردد.

مثال دیگر، بیماریست که توسط سرویس اورژانس پیش بیمارستانی(115) به مرکز درمانی منتقل میگردد. بیماری حادثه دیده که شاید آسیب در سر، قفسه سینه، شکم و اندامها داشته باشد. آسیبهای سر و ستون فقرات در حیطه ی کار جراح مغز و اعصاب؛ شکم و قفسه ی سینه مربوط به جراح و اندامها به سرویس ارتوپدی محول میگردد. تعیین اینکه کدام متخصص در اولویت ویزیت بیمار باشد پس از ویزیت متخصص طب اورژانس و تعیین موارد خطر مشخص میشود.

بیمارممکن است نیاز به جراحی یا بستری داشته باشد و یا پس از چند ساعتی تحت نظر بودن ترخیص شود، که در هر حال مدتی را در اورژانس طی میکند. بررسی متوالی بیمار و جلوگیری از بدتر شدن شرایط  بیمار یا تعیین موعد ترخیص بعهده پزشکیست که دائم در اورژانس مستقر است.

بسیاری از بیماران بستری در اورژانس با مراقبتهای اولیه بهبود می یابند و عده ای تنها نیازمند بررسی اولیه و پیگیری در سرویس تخصصی هستند و بیماریشان موردی نیست که لازم به بستری فوری باشد. بجای سردرگمی بیمار در جستجوی متخصص خاص در اورژانس، با ویزیت اولیه توسط متخصص طب اورژانس نیاز به رسیدگی فوری و یا امکان پیگیری سرپایی تعیین میگردد.

با توجه به امکانات محدود اورژانسی نسبت به جمعیت موجود در کلان شهرها، رسیدگی به وضعیت اورژانسها و تعدیل نیروی انسانی شاغل، استاندارد کردن وسایل و ارتباط اورژانس با دیگر بخشها، تعیین تکلیف بیماران ویزیت شده بعهده این گروه تخصصی است.

مسئولیت آموزش پرستاران اورژانس، پرسنل اورژانس پیش بیمارستانی(115) بر عهده گروه طب اورژانس است.

طی برنامه های آموزشی جهت دستیاران این رشته اقدامات پایه ای لازم جهت بیماران بدحال، اقدامات اولیه قبل از بستری در بخش، مدیریت اورژانس و وضعیتهایی همچون بلایای طبیعی آموزش داده میشود. بسیاری از محدودهای آموزشی در این رشته در دیگر رشته های پزشکی وجود ندارد. تعدادی  از موارد اشتراک با دیگر رشته ها تنها در حیطه ی اورژانسی آن آموزش داده میشود. بنابراین تداخل عملی و علمی با دیگر گروهای پزشکی رخ نمیدهد.

متخصصین این رشته در تعدادی از مراکز استانها شروع به مدیریت و طبابت کرده اند. به امید روزی که تمام اورژانسهای کشور به سطحی از مدیریت استاندارد برسند که مشکلات فعلی مراجعین کاهش چشمگیر یابد.