فرض کنید در یک روز تعطیل پاییزی برای تفریح به همراه خانواده به یک منطقه کوهستانی رفته‌اید. در حال گذر از سطح ناهمواری هستید که ناگهان پایتان پیچ خورده و به زمین می‌افتید. قصد بلند شدن و ادامه حرکت را دارید اما نمی‌توانید. عضو آسیب دیده را بررسی می‌کنید و متوجه یک برآمدگی در ناحیه مفصل زانو می‌شوید. مشکوک به دررفتگی، پیچ‌خوردگی یا رگ‌ به ‌رگ شدن عضو هستید اما نمی‌دانید این آسیب‌ها چه تفاوتی با هم دارند. به دنبال چه می‌گردید؟

به محل اتصال دو یا چند استخوان به یکدیگر مفصل گویند. به نوارهای باریک و الیافی شکلی هم که استخوان‌ها را در محل مفصل به هم متصل می‌کند رباط یا لیگامان گفته می‌شود. مفاصل دارای انواع غیرمتحرک، نیمه‌متحرک و متحرک هستند که انواع متحرک آن مانند مفصل زانو و آرنج به دلیل دامنه حرکتی وسیع، بیشتر در معرض صدمات محیطی قرار می‌گیرند.

تفاوت میان آسیب‌های مفصلی

معمولا تشخیص آسیب‌های مفصلی، استخوانی و عضلانی از یکدیگر کار دشواری است و نیاز به نظر پزشک مربوطه دارد.

دررفتگی

به خارج شدن سر استخوان از حفره مفصلی دررفتگی می‌گویند. این آسیب زمانی رخ می‌دهد که یک مفصل بیش از حد توان خود به حرکت واداشته شود.

معمولا مفصل آرنج، انگشتان دست، لگن، شانه و قوزک‌ها مفاصلی هستند که بیش از همه در معرض دررفتگی قرار دارند. دررفتگی این نقاط با پارگی و آسیب به رباط‌های نگهدارنده اطراف مفصل همراه است. دررفتگی علایم و نشانه‌هایی شبیه به شکستگی دارد که مهم‌ترین علامت آن بدشکلی در محل مفصل است. برای تشخیص بهتر می‌توانید مفصل آسیب‌دیده را با مفصل عضو سالم مقایسه کنید.

پیچ‌خوردگی

نوع دیگر آسیب مفصلی است. این آسیب بر اثر چرخش یا کشش ناگهانی و بیش از حد معمول عضو در سطح مفصل روی داده و باعث کشیدگی یا پارگی رباط یا لیگامان‌های محافظ مفصل می‌شود.

این حادثه اغلب در انجام فعالیت‌های ورزشی رخ می‌دهد. در اثر انجام حرکات ژیمناستیک یا تنیس مفاصل دست و با دویدن بر سطح ناهموار، پرش از ارتفاع یا در حین بازی فوتبال و بسکتبال، مفاصل پا بیشتر در معرض پیچ‌خوردگی قرار دارند. معمولا در این آسیب تلاش برای حرکت مفصل باعث افزایش شدت درد شده و احتمال دارد پوست اطراف مفصل به دلیل پاره شدن بافت‌ها و مویرگ‌ها خونریزی کرده و تغییر رنگ دهد. گاهی نیز سطح مفصل به علت پارگی مویرگ‌ها گرم می‌شود. دیگر علایم و نشانه‌های این آسیب شبیه شکستگی استخوان است.

کشیدگی یا رگ به رگ شدن

برخلاف تصور عامه رگ به رگ شدن با پیچ‌خوردگی فرق می‌کند. رگ به رگ شدن نوعی کشیدگی عضله است و زمانی روی می‌دهد که یک عضله (ماهیچه) بیش از محدوده طبیعی کشیده و منجر به پارگی فیبرها و رشته‌های عضلانی شود. در این آسیب درد تیرکشنده و خیلی شدید هنگام لمس ناحیه، ایجاد حفره یا برآمدگی در محل درد، ضعف شدید و ناکار شدن ناحیه آسیب‌دیده، سفتی عضله و صدای پاره شدن عضله در زمان ورود ضربه از جمله علایم و نشانه‌های تشخیص این آسیب است.

روزنامه جام جم، 12 آبان 1390، ستون کمک‌های اولیه