فرض کنید در یک روز تعطیل بهاری همراه خانواده به یک منطقه خوش‌آب و هوای کوهستانی رفته‌اید. در حالی که مشغول تهیه جوجه‌کباب هستید، ناگهان ابرهایی به هم پیوسته آسمان را سیاه می‌کند و صاعقه‌ای هولناک با نور زیاد و صدای شدید ایجاد می‌شود. بی‌خیال هوا می‌شوید و به کار خود ادامه می‌دهید؛ اما احساس می‌کنید در زمان ایجاد رعد و برق به زمین کوبیده شده‌اید و انتهای دست و پایتان دچار مورمور شده است. در این زمان بهترین اقدام چیست؟

صاعقه، نوعی تخلیه الکتریکی است که در اثر برخورد بین 2 ابر یا بین ابر و زمین ایجاد شده و تولید نور و صدا می‌کند. اختلال قلبی، درد قفسه سینه، پارگی عضلات، تشنج، فراموشی، کری، کوری، لکنت زبان، سرگیجه، گزگز انتهای دست و پا، برق‌گرفتگی و سوختگی از جمله علائم شایعی است که در اثر برخورد صاعقه با فرد ایجاد می‌شود. اما چه باید کرد؟

اگر در فضای باز هستید...

1ـ‌ در زمان ایجاد صاعقه، از ایستادن در مناطق مرتفع همچون تپه، کوه یا روی ساختمان‌های بلند بپرهیزید.

2ـ‌ بعد از دیدن نور حاصله از رعد و برق تا شنیدن غرش آسمان حداکثر30 ثانیه فرصت دارید تا خود را به منطقه‌ای امن برسانید. تا 30 دقیقه بعد از شنیدن آخرین غرش در همان مکان بمانید.

3ـ‌ از پناه گرفتن زیر درختان بلند بپرهیزید، زیرا در اثر برخورد برق و حرارت حاصله از آن، امکان آتش‌سوزی یا دونیم شدن درخت وجود دارد.

4ـ‌ از سیم‌های برق هوایی (کابل‌های فشار قوی)، لوله‌ها یا سازه‌های فلزی، مخازن، شیشه‌ها، میله و حصار فلزی باغات و آب رودخانه فاصله بگیرید.

5ـ‌ از تجهیزاتی که هادی جریان الکتریسیته هستند همچون تراکتور، موتورسیکلت، دوچرخه و بیل‌های فلزی دوری کنید.

6ـ‌ اگر در جنگل هستید در صورت امکان از آن ناحیه دور شوید. در غیر این صورت زیر درختان کوتاه و تنومند پناه بگیرید.

7ـ‌ از قرار گرفتن در آلونک یا ساختمان‌های تک و منفرد در فضای باز خودداری کنید.

8 ـ‌ اگر در داخل قایق یا در حال شنا کردن هستید بلافاصله از آب خارج و بدن‌تان را خشک کنید.

9ـ‌ اگر در اتومبیل هستید از دست زدن به قسمت‌های فلزی خودرو اجتناب کنید. خودرو را در مکانی امن و به دور از درختان بلند پارک کنید. موتور را خاموش کرده، آنتن ماشین را پایین بکشید و از وسیله نقلیه خارج نشوید.

10ـ‌ هنگام صاعقه می‌توانید به ایستگاه مترو بروید.

11ـ‌ به محض شروع رعد و برق، موبایل خود را سریع خاموش و از بدنتان دور کنید. تلفن همراه روشن، یکی از قوی‌ترین و خطرناک‌ترین وسایلی است که در فضای باز، خطر برق‌گرفتگی را دوچندان می‌کند.

به یاد داشته باشید، اگر هنگام رعد و برق در منطقه‌ای مرتفع بودید و به مکان امنی دسترسی نداشتید، به صورت چمباتمه و خمیده روی زمین بنشینید. دست‌ها را روی گوش و سر را بین زانوها قرار دهید. تماس خود را با زمین به حداقل برسانید و به هیچ وجه روی زمین دراز نکشید. در صورت امکان در شکاف یا دره‌های عمیق پناه بگیرید.

اما اگر در فضای بسته‌ای همچون ساختمان باشیم، آیا خطری ما را تهدید خواهد کرد؟ به مصدوم صاعقه‌زده چگونه می‌توان کمک کرد؟ اینها سوالاتی است که در آینده به آن خواهیم پرداخت. 

اقدامات اولیه در برخورد با مصدوم صاعقه‌زده

 

افراد به واسطه برخورد صاعقه ممکن است دچار اختلالات عصبی (کاهش سطح هوشیاری، فراموشی، تشنج، سوزن شدن انتهای دست و پا، لکنت زبان و کوری و کری موقت)، اختلالات قلبی ـ عروقی (نامنظم شدن ریتم قلب و افزایش فشار خون ) و سوختگی ناشی از برق‌گرفتگی شوند، اما نگرانی اصلی در مورد آسیب‌های ناشی از رعد و برق احتمال ایجاد ایست قلبی یا تنفسی است. بنابراین...

 

1 ـ تنفس مصدوم را بررسی کنید. به حرکت سینه یا شکم مصدوم توجه کنید. باید نرم و منظم صورت گیرد. اگر حرکتی ندیدید گوش خود را به دهان یا بینی مصدوم نزدیک کنید تا از این طریق صدای نفس او را بشنوید. بر اثر برخورد تنفس او با پوست صورت‌تان نیز می‌توانید متوجه تنفس او شوید. اگر مصدوم تنفس نداشت به او نفس مصنوعی دهید.

 

2 ـ نبض مچ (رادیال) یا گردن (کاروتید) را بگیرید. نبض یک فرد بالغ باید بین 60 تا 100 بار بزند. اگر مصدوم تنفس و نبض نداشت بلافاصله با 115 تماس بگیرید.

 

3 ـ محل ورود و خروج جریان الکتریسیته ناشی از برق گرفتگی را برای یافتن علایم سوختگی بررسی کنید. البته باید بدانید هنگام برق گرفتگی، برق در محل تماس وارد بدن شده و از مسیرهایی که کم‌ترین مقاومت را دارند مثل اعصاب و رگ‌های خونی می‌گذرد و در جایی که بدن با یک سطح فلزی یا زمین تماس پیدا می‌کند، خارج می‌شود. بنابراین بیشترین آسیب درون بدن رخ داده و اغلب سوختگی‌های ناشی از صاعقه زدگی سطحی و کوچک است. بنابراین پس از اقدامات مذکور مصدوم را برای معاینه داخلی و بررسی‌های بیشتر به بیمارستان برسانید.

 

روزنامه جام جم، مورخه 17 فروردین 1390، فاخره بهبهانی