تابستان و فصل تعطیلات دانشجویی و دانش‌آموزی رسیده است. هوا گرم است و نگهداری غذا آماده کاری است دشوار. سفر به شهرهای دور و نزدیک و به‌اجبار یا اختیار، خوردن غذا در رستوران‌های بین‌راهی، بردن غذا با خود باوجود نبود امکانات لازم برای نگهداری همه و همه دست‌به‌دست هم می‌دهند تا در این ایام شاهد موارد افزاینده مسمومیت غذایی باشیم.

افراد مسموم با مواد غذایی آلوده یا خراب‌شده در اثر نگهداری در محیط نامناسب، علائمی همچون اسهال و استفراغ را تجربه می‌کنند. اما علائم همیشه  محدود به این دو نیست. اغلب بیماران غذای مصرفی را به یاد می‌آورند اما گاهی به دلیل فاصله زمانی طولانی مابین مصرف ماده غذایی و بروز علائم، علت مسمومیت قابل‌شناسایی نیست.

مسمومیت غذایی به دلیل مصرف هم‌زمان چندین نفر از به ماده غذایی به‌صورت همه‌گیر بروز می‌کند که این نیز یکی از نشانه‌های تشخیصی برای مسمومیت با مواد غذایی است.

مسمومیت مواد غذایی  می‌تواند به طرق مختلفی رخ بدهد. گاهی عامل بیماری‌زا  در غذا رشد کرده، تولید سم می‌کند و این سم است که علامت زا می‌گردد. گاهی نیز خود عامل بیماری‌زا وارد دستگاه گوارش شده و درون بدن اقدام به تولید سم می‌کنند. بااینکه در هر دو حالت مسمومیت ناشی از سم است اما بیماری‌های ناشی از این دودسته کاملاً متفاوت است.

آسیب‌های شایع ناشی از تولید سم در غذا بیرون از بدن شروع زودرسی داشته و برای درمان نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک نیست چراکه عامل تولیدکننده سم کار خودش را انجام داده و آنچه آسیب می‌رساند سم است نه عامل تولیدکننده سم.

انواع رایج از این نوع مسمومیت شناخته‌شده است. آشنایی با این نوع مسمومیت از این نظر مهم است که با اندکی دقت می‌توان از بروز آن جلوگیری کرد.

-       اگر برنج نیمه‌پخته را  در هوای اتاق برای مدتی نگه‌داریم، محیط مناسبی برای رشد عوامل سم زا و بروز مسمومیت ایجاد می‌شود. این نوع از مسمومیت خود را با استفراغ در ظرف 2-4 ساعت از مصرف غذا نشان می‌دهد. متأسفانه گرم کردن غذا تأثیری در از بین رفتن سم ندارد؛ بنابراین برنج را خوب پخته و برای نگهداری از یخچال استفاده کنید.

-       کیک و شیرینی، سس مایونز، سالاد سیب‌زمینی و تخم‌مرغ از غذاهایی هستند که در اثر نگهداری در هوای اتاق مستعد آلودگی هستند. سم ایجادشده در این نوع غذاها اثری بر طعم و بو و ظاهر غذا نداشته بنابراین به‌راحتی قابل‌شناسایی نیست. علائم قبل از 6 ساعت از مصرف بروز می‌کند و شامل اسهال، استفراغ، درد شکمی و اغ زدن است. این نوع از مسمومیت برای اولین بار دریکی از پروازهای هوایی دیده شد که در آن تعدادی زیادی از مسافران دچار درد شکمی و اسهال شدند. یکی از عللی که سالاد الویه یکی از غذاهایی است که سازمان بهداشت و سلامت مواد غذایی روی آن توجه خاصی دارد همین مطلب است.

-       گوشت و محصولات گوشتی نیز ایجاد مسمومیت می‌کنند. در این نوع از مسمومیت اگر بروز علائم در طی 6 ساعت ابتدایی باشد با علائمی همچون  اسهال، استفراغ، درد شکمی و اغ زدن است و اگر پس از 6 ساعت بروز کند با اسهال و گاهی استفراغ همراه است.

-       سبزی‌ها  در صورت ایجاد مسمومیت مولد علائم در طی 6- 24 ساعت پس از مصرف بوده و در ظرف 36 ساعت بهبود می‌یابند. بیماران از اسهال و گاهی استفراغ هم‌زمان شکایت دارند.

-       گاهی ماهی مصرفی آلوده به‌نوعی عامل بیماری‌زاست که بر روی بدن ماهی اقدام به تولید سم می‌کند. سم ایجادشده در بدن باعث آزادشده موادی می‌شود که علائم حساسیت در فرد مسموم می‌کند. علائم شامل خشکی دهان و احساس مزه تلخ یا فلفلی، قرمز شدن صورت، قرمزی چشم‌ها، اسهال، تهوع و استفراغ بوده که در ظرف 1ساعت از مصرف بروز کرده و در طی 6ساعت بهبود می‌یابد. بسیاری از افراد مسموم علائم را به حساسیت به ماهی نسبت می‌دهند درحالی‌که ارتباطی نداشته و در صورت آلوده نبودن ماهی این علائم بروز نمی‌کند.

اما درمان در تمام این نوع از مسمومیت غذایی به دلیل آن‌که عامل بیماری‌زا عامل نبوده بلکه سم تولیدشده عامل آن است نیازی به آنتی‌بیوتیک ندارد. تنها کافی است که آب و مواد دفعی بیماری به طریقی جبران شود. اگر فرد مبتلا توانایی خوردن دارد می‌توان از محلول‌هایی که آب و نمک کافی داشته باشد استفاده کرد. درمان سنتی با دوغ و کته ماست به همین دلیل توصیه می‌شود. اگر فرد توانایی خوردن به دلیل حالت تهوع و استفراغ ندارد باید به بیمارستان انتقال داده شود تا با محلول‌های تزریقی مایع ازدست‌رفته جبران شود. اسهال و استفراغ در سنین پائین(کودکی) و بالا(بالای ۶۵ سال) می‌تواند منجر به عوارض غیرقابل‌جبران و حتی مرگ شود. به همین دلیل در کودکان و افراد مسن در این شرایط توصیه به مراجعه به پزشک جهت ارزیابی شرایط می‌شود.