فصل تابستان فصل گرمی هوا و هم‌زمان افزایش بیماری‌های گوارشی است. یکی از بیماری‌های گوارشی رایج اسهال است. حالتی ناتوان‌کننده که می‌تواند علل متفاوتی عامل آن باشد. هرساله شیوع وبا و یا عواملی با شکل و شمایل مشابه وبا(شبه وبا) باعث آماده‌باش مجموعه بهداشتی کشورمان می‌شود. اما اینکه وبا چیست و آیا تنها وبا عامل اسهال‌های شدید در انسان است یا نه در ادامه شرح داده خواهد شد.

افراد مسموم با مواد غذایی آلوده یا خراب‌شده در اثر نگهداری در محیط نامناسب، علائمی همچون اسهال و استفراغ را تجربه می‌کنند. اما علائم همیشه  محدود به این دو نیست. اغلب بیماران غذای مصرفی را به یاد می‌آورند اما گاهی به دلیل فاصله زمانی طولانی مابین مصرف ماده غذایی و بروز علائم، علت مسمومیت قابل‌شناسایی نیست. مسمومیت غذایی به دلیل مصرف هم‌زمان چندین نفر از به ماده غذایی به‌صورت همه‌گیر بروز می‌کند که این نیز یکی از نشانه‌های تشخیصی برای مسمومیت با مواد غذایی است.

مسمومیت مواد غذایی می‌تواند به طرق مختلفی رخ بدهد. گاهی عامل بیماری‌زا در غذا رشد کرده، تولید سم می‌کند و این سم است که علامت زا می‌گردد. گاهی نیز خود عامل بیماری‌زا وارد دستگاه گوارش شده و درون بدن اقدام به تولید سم می‌کنند. بااینکه در هر دو حالت مسمومیت ناشی از سم است اما بیماری‌های ناشی از این دودسته کاملاً متفاوت است.

آسیب‌های شایع ناشی از تولید سم درون بدن شروع دیررس‌تری داشته و برای درمان  گاهی نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک است.

انواع رایج از این نوع مسمومیت شناخته‌شده است که در ادامه انواع رایج و خطرناک آن تشریح می‌شود.

-       غذاهای دریایی بالأخص صدف خام می‌توانند مولد اسهال شدیدی بنام وبا یا شبه وبا باشند. عموماً در فصل گرم سال شیوع دارد. در این نوع مسمومیت به دلیل اسهال شدید و آب فراوان که از طریق مدفوع از دست می‌رود گاهی بیمار تا حد مرگ می‌رسد. پزشکان باید با مشاهده موارد وبا مراکز بهداشتی  را در جریان گذاشته تا برای پیشگیری و درمان اقدامات لازم را به عمل بیاورند. پس از 1-2 روز از مصرف علائم شروع‌شده و بسته عامل مولد می‌تواند علائم از 1 روز تا 1 هفته به طول انجامد. بیماران شامل اسهال غیر خونی،تب، درد شکمی، تهوع و استفراغ است. در این نوع از اسهال علاوه بر جایگزینی مایع ازدست‌رفته باید از آنتی‌بیوتیک برای ریشه‌کن کردن عامل مولد در روده استفاده کرد.

تمام افراد مبتلا به ایدز، بیماران سرطانی یا تحت درمان برای سرطان، بیماری‌های مزمن همچون نارسایی کبد یا کلیه باید از مصرف صدف خام اجتناب کنند. مرگ در اثر مصرف محصولات غذایی مولد وبا در این افراد با مرگ در نیمی از آن‌ها همراه است.

-       اسهال مسافران که عموماً ناشی از آب یا غذای آلوده است  در افرادی رخ می‌دهد که از آب یا غذاهای غیربهداشتی در طی مسافرت استفاده می‌کنند. استفاده از آب در شکل بسته‌بندی‌شده همچون آب‌معدنی میزان این نوع از مسمومیت را کاهش داده است. استفاده از رستوران‌های مجاز و بهداشتی و سرکشی مسئولین بهداشتی به این محل‌ها می‌تواند عامل مهمی در کاهش این نوع از مسمومیت باشد. بیماران دچار اسهال مشابه وبا(غیر خونی) ولیکن با شدت کمتر نشان می‌شوند. درمان با جایگزینی آب ازدست‌رفته آغاز می‌گردد. در صورت درخواست آزمایش مدفوع و رؤیت عامل مولد در آزمایش، استفاده از آنتی‌بیوتیک مفید است.

نکته مهم در حین برخورد با بیمار دچار علائم اسهال و استفراغ در نظر گرفتن چند نکته اساسی است. اولین نکته نوع اسهال است. اگر اسهال خونی است بیمار باید به پزشک مراجعه کند. این نوع اسهال دیگر یک مسمومیت غذایی ساده نیست و باید تحت بررسی و درمان مناسب با آنتی‌بیوتیک قرار گیرد.

نکته دوم وجود تب است. اگر بیمار تب دارد باید سریعاً توسط پزشک ویزیت گردد. تب همراه با اسهال هشداردهنده‌ای مهمی است که نشان از تهاجم عامل بیماری‌زا به داخل خون و شانس بروز عوارض دارد.

نکته سوم بروز اسهال در افراد مسن(سنین بیش از 65 سال) و افراد با اختلال در سیستم ایمنی بدنشان(بیماران سرطانی یا مبتلایان به ایدز) است که در این دسته از بیماران نیز انتقال بیماران به اورژانس ضروری است.

نکته چهارم عدم استفاده خودسرانه از داروهای ضد اسهال و آنتی‌بیوتیک است. استفاده از داروهای ضد اسهال در مواردی که عامل بیماری‌زا در درون دستگاه گوارش مستقر است می‌تواند دفع عامل بیماری‌زا را به تأخیر انداخته و به‌شدت بیماری بیفزاید. استفاده خودسرانه از آنتی‌بیوتیک می‌تواند به مقاومت علت مولد و بروز عوارض غیرقابل‌پیش‌بینی منجر گردد.